Son yıllarda elektrik üreticileri ve tüketicileri enerji iletimi, enerji kalitesi konusunda çalışmalar yapmaktadır. Bu amaçla Elektrik Piyasası Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Reaktif enerji miktarını ölçmek üzere gerekli ölçme düzeneği, mevzuat hükümleri çerçevesinde mesken abone grubu dışında kalan müşteriler tarafından tesis edilir. Bu müşterilerden, bağlantı gücü 50 kVA’nın altında olanlar, çektikleri aktif enerji miktarının %33 ‘nü aşan şekilde endüktif reaktif enerji tüketmeleri veya aktif enerji miktarının %20’sini aşan şekilde kapasitif reaktif enerji tüketmeleri halinde; bağlantı gücü 50 kVA ve üstünde olanlar ise, çektikleri aktif enerji miktarının %20’sini aşan şekilde endüktif reaktif enerji tüketmeleri veya aktif enerji miktarının %15’ini aşan şekilde sisteme kapasitif reaktif enerji vermeleri halinde, reaktif enerji tüketim bedeli ödemekle yükümlüdür.
Orta ve büyük ölçekli işletmelerde, üretim alanlarında genellikle motor gibi manyetik alanla çalışan makinelerin bulunduğu tesislerde reaktif güç tüketimi bulunur. Reaktif güç elektrikte manyetik alanı oluşturan güç demektir. Rektif güç hakkında detaylı bilgi edinmek için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz. Peki reaktif güç kompanzasyonu nedir, ne zaman ve neden yapılması gerekir ve nasıl yapılır?
Elektrikte iş yapan güç aktif güçtür. Aktif gücün birimi Wat’tır ve sembolü P’dir. Fakat elektrik faturasına baktığımızda faturada Aktif, Endüktif ve Kapasitif gibi 3 farklı bölüm görürüz. Endüktif ve kapasitifin ne demek olduğunu anlamak için öncelikle reaktif gücü anlamamız gerekir.
Sinüs dalgası şeklindeki alternatif gerilimde akım ve gerilim dalgaları birbirleri ile aynı hizada ise, yani akımın yükseldiği anda gerilimde yükseliyor, düştüğü anda gerilim de düşüyor, her ikisi de sıfırı aynı anda görüyorsa, bu durumda akım ve gerilim arasında her hangi bir açı farkı yoktur. Bu demek olur ki aktif güç (W), görünür güce (VA) eşittir. Fakat eğer bu şekilde olmuyorsa akım gerilimi biraz geriden takip ediyor veya gerilimin biraz daha önündeyse bu durumda reaktif güç (Var) bulunmaktadır.
Eğer akım gerilimden öndeyse bu durumda endüktüf reaktif enerji, akım gerilimin gerisindeyse bu durumda kapasitif reaktif enerjiden sözedilir.
Pratikte yukarıdaki durum (gerilim ve akımın aynı hizada olduğu) pek gözlenemez. Çünkü bu durum sadece omik yüklerin bulunduğu elektrik devrelerinde gözükür. Endüktans ve kapasitenin olduğu motor gibi elektrik elemanlarının bulunduğu devrelerde bu durum sağlanamaz. Önemli olan bu rektif gücün aktif gücün belirli bir oranını aşmamasını sağlamaktır.
Bu oranlar Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)’nun Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 16. maddesinde aşağıdaki gibi belirtilmiştir;
kurulu gücü 50 kVA’nın altında olanlar, çektikleri aktif enerji miktarının yüzde otuzüçünü aşan şekilde endüktif reaktif enerji tüketmeleri veya aktif enerji miktarının yüzde yirmisini aşan şekilde kapasitif reaktif enerji tüketmeleri halinde; kurulu gücü 50 kVA ve üstünde olanlar ise, çektikleri aktif enerji miktarının yüzde yirmisini aşan şekilde endüktif reaktif enerji tüketmeleri veya aktif enerji miktarının yüzde onbeşini aşan şekilde sisteme kapasitif reaktif enerji vermeleri halinde, reaktif enerji tüketim bedeli ödemekle yükümlüdür…
Reaktif enerji tüketiminizi sayacınızdan görebileceğiniz gibi, elektrik faturanızdan da detaylı olarak görebilirsiniz. Eğer elektrik faturanızda endüktif ve kapasitif alanlarında tutar yazılmışsa bu demek oluyor ki sizin biran önce kompanzasyon sistemi yaptırmanız gerekiyor. Kompanzasyon sistemi için deneyimli bir firmadan yardım almanız sizin için doğru olandır. Gerekli ölçüm ve analizler yapılarak elektrik tesisatınız için uygun olan kompanzasyon panosu tasarlanıp sisteminize eklenerek reaktif güç cezasından kurtulabilirsiniz.
Kompanzasyon sistemi kurulumu, varolan sistemin revizyonu veya yeni kurulacak tesisler için için öncelikle sisteminizin incelenmesi ve alınan veriler ışığında çalışma yapılması gerekmektedir. Bu amaçla enerji kalite analizörleriyle sistemler incelenmeli ve buna uygun mühendislik çözümü uygulanmalıdır.
Sisteminizin değerlendirilmesinde kısa süreli gerilim düşme ve yükselmeleri (sags and sweels), kısa süreli kesintiler (interruptions) , düşük ve yüksek gerilimler (undervoltages,overvoltages), harmonikler (harmonics), akım gerilim dalga formları, frekans değişimleri, dengesizlik (Unbalance) … gibi parametreler incelenebilir.
Kompanzasyon sistemi kurulumu, varolan sistemin revizyonu veya yeni kurulacak tesisler için için öncelikle sisteminizin incelenmesi ve alınan veriler ışığında çalışma yapılması gerekmektedir. Bu amaçla enerji kalite analizörleriyle sistemler incelenmeli ve buna uygun mühendislik çözümü uygulanmalıdır.
Sisteminizin değerlendirilmesinde kısa süreli gerilim düşme ve yükselmeleri (sags and sweels), kısa süreli kesintiler (interruptions) , düşük ve yüksek gerilimler (undervoltages,overvoltages), harmonikler (harmonics), akım gerilim dalga formları, frekans değişimleri, dengesizlik (Unbalance) … gibi parametreler incelenebilir.